Hiv en aids op de werkvloer
Hiv heeft een grote impact op de beroepsbevolking in ontwikkelingslanden. Werknemers met hiv zijn vaker afwezig door ziekte, doktersbezoek of omdat ze voor een ziek familielid moeten zorgen, en krijgen regelmatig te maken met onwetendheid van en discriminatie door collega’s en werkgevers. Door hiv en aids onder de aandacht te brengen bij onze lokale partnerorganisaties, verbetert de werksituatie voor hun medewerkers met hiv en kunnen zij problemen als onderbezetting en verlies van opgebouwde kennis en capaciteit en de financiële gevolgen hiervan voor zijn. In het STOP AIDS NOW!-pilotproject Hiv en aids op de werkvloer in Oeganda, India en Ethiopië (2004-2010) is er een concrete methode ontwikkeld hoe ngo’s om kunnen gaan met hiv op de werkvloer.
Uitbreiding naar verschillende landen
In 2011 is het project uitgebreid naar nieuwe organisaties in India en Oeganda en naar acht nieuwe landen: Burundi, Indonesië, Mozambique, Tanzania, Zambia, Zimbabwe, Zuid-Afrika en Zuid-Soedan. Het doel van dit programma is het verminderen van de impact van hiv op 500 organisaties in die tien landen door een goed functionerend personeelsbeleid met expliciete aandacht voor hiv en aids.
Het eerste jaar van dit vervolgtraject stond vooral in het teken van het opbouwen van het programma met lokale coördinerende organisaties en het creëren van lokaal eigenaarschap. Ook is een onderzoek uitgevoerd naar de stand van zaken wat betreft het hebben van een functionerend hiv-beleid en de uitdagingen waarvoor elke organisatie zich gesteld ziet. Aan dit onderzoek namen 265 organisaties en 2.805 werknemers in de tien landen deel.
Uit de resultaten bleek onder meer dat ruim 20 procent van alle organisaties helemaal geen hiv-beleid heeft en dat dit beleid bij de overige organisaties niet of onvoldoende bekend is bij werknemers. Verder kwam aan het licht dat mensen met hiv actiever betrokken zouden kunnen worden bij de ontwikkeling van het beleid, de strategische planning en het uitvoeren van programma’s en onderzoek. Ook moet er meer aandacht komen voor toegang tot gezondheidszorg. Op basis van de onderzoeksresultaten ontwikkelen de deelnemende organisaties nu op maat gemaakte programma’s.
‘Nu weten we zeker dat ons programma aansluit bij de behoeften van onze werknemers en hun familieleden.’
(Medewerker van een organisatie uit Burundi)
Capaciteitsvergroting
In elk land is er één organisatie die de programma-activiteiten in het hele land coördineert en andere organisaties ondersteunt. In twee landen waar er nog weinig ervaring is met personeelsbeleid over hiv zijn de leidende organisaties getoetst op capaciteit: waar liggen hun sterke en zwakke kanten? Op basis van de resultaten zijn deze organisaties onder andere getraind in het verbeteren van hun coördinerende vaardigheden. Zo zorgen we ervoor dat het project op landniveau goed uitgevoerd en gecoördineerd wordt, voor een duurzaam resultaat. Voor projectmedewerkers van coördinerende organisaties en een aantal andere partnerorganisaties van STOP AIDS NOW! zijn er drie regionale ‘train-de-trainer’-sessies georganiseerd (twee in Afrika en één in Azië). In Afrika zijn bij de eerste training-of-trainers acht, en bij de tweede negen verschillende organisaties getraind. In Azië ging het om het hoofdkantoor en 25 provinciekantoren van één partnerorganisatie in Indonesië.
De 18 organisaties zijn getraind in het gebruik van ons handboek Managing HIV in the Workplace: A Guide for CSOs. Deze methode is in 2010 gepubliceerd voor het ontwikkelen en implementeren van hiv-beleid op de werkvloer.
Internationale aandacht
Op internationaal niveau is er veel aandacht voor het belang van een goed beleid over hiv op de werkvloer. Vorig jaar hebben wij ons programma duidelijk in beeld gebracht tijdens sessies op internationale conferenties. Het belang van het managen van hiv op de werkvloer wordt nu niet alleen erkend voor het bedrijfsleven, maar ook voor non-gouvernementele organisaties zoals stichtingen, de informele sector (bestaande uit beroepen die niet officieel staan geregistreerd, zoals krantenverkopers en schoenpoetsers) en de overheid. STOP AIDS NOW! heeft in 2011 de samenwerking met de International Labour Organization, de VN-organisatie die zich bezighoudt met arbeid, verder verstevigd en is toegetreden tot de belangrijkste internationale werkgroep van ILO/UNAIDS op dit gebied . Deze werkgroep brengt beleidsmakers, werknemersorganisaties, vakbonden en donoren bij elkaar. Ook hebben we in 2011 nieuwe contacten opgedaan met private organisaties; een voorbeeld daarvan is kledingmerk Levi Strauss and Co, dat veel aandacht besteedt aan hiv op de eigen werkvloer.
Uitdaging: Nog geen financiering voor vervolg van het programma
Na het afronden van de succesvolle proefprojecten in Oeganda, India en Ethiopië bleek in 2011 de uitbreiding van onze methode naar meer organisaties en andere landen lastiger te verlopen dan gepland. Het vervolgprogramma is ontwikkeld voor drie jaar. We waren gestart met financiering voor één jaar van STOP AIDS NOW!-partners Oxfam Novib, Hivos en ICCO. De financiële zekerheid van het programma bleek echter voor 2012 en 2013 niet veiliggesteld. We zijn te laat begonnen met het betrekken van externe donoren. Ook op lokaal niveau hadden we eerder donoren moeten benaderen. Het is duidelijk dat we hadden moeten wachten met het gedeeltelijk zelf financieren van het programma, totdat we voldoende externe financiering gevonden hadden. In 2011 is er een internationale stuurgroep opgezet voor het programma en is er een kansenanalyse gemaakt. Hieruit blijkt dat hiv en aids op de werkvloer bij internationale donoren van de agenda valt, maar dat bedrijven en een aantal lokale donoren wel geïnteresseerd zijn. In 2012 wordt met name geïnvesteerd om deze kansen te materialiseren en voor één land is dat al gelukt: Heineken Africa Foundation financiert de implementatie van het programma in Burundi.